تبلیغات
چیهال - بلوچی زبانءِ نبشتاری دور
چیهال
سبزبات بلوچی باندا نه مروچی


مرتبه
وهد : جمعه 1 اسفند 1393

بلوچی زبانءِ نبشتاری دور

هر راج و قومےءِ جهد همیش إنت كه وتی دود و ربیدگءَ جهانءَ پیش بداریت و وتی آیوكیں پدریچ(نسل)ءِ همگرنچیءَ گوں راجی رسم و دوداں مهر بكنت. شرتریں راه په رسم و دودانی انتقال دیگءَ زبان إنت. آ راجےءَ كه وتی زبان زندگ داشتگ، آئیءِ نام ماں راجدپترءَ درپشیت بلئے آ راجے كه چه وتی زبانءَ نادلگوش إنت آئیءَ آپ بارت و ماں زمانگءِ دنز و مجاں گار و بیگْواه بیت إنت، هنچو كه سید هاشمی گْوشیت:

راجے كه ببیت گنگ نمانیت نمانیت     مانیت په اداركے بزاں زندگءَ مردار

زبانءِ دیمروی گوں وانگ و نبیسگءَ بندوك إنت؛ پچے كه تهنا گپتار زبانءَ زندگ داشت نكنت، بلكیں نبیسگ إنت كه زبانءَ ابدمان كنت. هنو آ زبانانے كه نبیسگ و وانگ بیگاأنت كمتر بیگْواهیءِ آماچ أنت.

بلوچی زبان هں یكے چه دنیاءِ كْوهنتریں زبانان إنت كه زبانزانتیءِ‌ردءَ چه هندی و یورپی و پدءَ چه هند و ایرانی زباناں شمار كنگ بیت إنت و گوں ایرانءِ كْوهنیں زباناں باز نزیكی و سیادی داریت.

بلوچی پیسر چه نوزدهمی سدیءَ

بلوچی زبان تا نوزدهمی سدیءِ گڈسرءَ نبشتاری زبانے نبوتگ و بلوچستانءِ سركاری زبان پارسی بوتگ. بلوچیءِ تهنائیں پشت‌كپگءِ راه، شعر و لچه و بتل بوتگ أنت كه بلوچاں سینگ په سینگءَ په آیوكیں نسلاں رسینتگ أنت.

البت لهتے شاعر و ندكار وتی نبشتانكاں په بلوچیءَ نبشتگ أنت، بلئے هنوگیں وڑءَ بلوچی كتاب هر كسی دزرسءَ نبوتگ. كْوهنتریں بلوچی كتابے كه دست كپتگ عثمان كلمتی رندئیگ إنت كه ماں 1763مءَ‌نبشتگ ئی. إے كتابءِ‌بنگپ بتل، داستان و لچه إنت. دگه كتابے میر كمال خان گچكی ئیگ إنت كه ماں 1872مءَ نبیسگ بوتگ. هنو إے دوئیں كتاباں ماں لندنءِ كُهنگ‌كدگ(موزه)ءَ إیرأنت.

بلوچی زبانءِ نوكیں دور

هما پیمءَ كه گوشگ بوت بلوچی زبانءِ نبشتاری سِند(عمر) باز دراج نه إنت. گوں بیستمی سدیءِ بنگیج بیگءَ بازیں بلوچْ لچه‌كار و ندكارےءَ سما كپت كه مارا وتءَ زبانے هست، گڑا پچے اردو و پارسیءِ چمدار ببئیں؟ بلوچی زبانءَ كم كمءَ وتی راه گیشیناں كت، بلوچی لچه‌كاریءِ دیواناں بنگیج بوت أنت، بازیں لچه‌كارےءَ وتی لچه‌یاں په بلوچیءَ پربست أنت. إے كار په بلوچیءِ دیمرویءَ وشیں مستاگے أت، بلئے إے كارءَ دو ردی مان أت. یكے إے كه بلوچیءِ نبشتاری دور گوں لچه‌كاریءَ بنگیج بوت؛ یعنی بلوچاں گیشتر لچه‌كاریءِ نیمگءَ دلگوش كت، پمشا بلوچیءِ رمكاری(نثرنویسی) باز دیمروی نكت كه تا روچءِ مروچی بلوچیءِ رمكاری دلءِ تبیں منزلےءَ سر نبوتگ.

دومی ردی إیش أت كه بازیں لچه‌كارےءِ لچه‌یاں، بلوچی تام مان نیست أت و چه پارسی و اردو و عربیءِ گالاں سرریچ إتنت و آ لچه‌كار و ندكار كه لچه و نبشتانك إش زَگْرترإتنت، آیاں ماں دگه گپچلےءَ كپتگ إتنت و گوں پارسیءِ سیاهگ(رسم الخط)ءَ وتی لچه و نبشتانك إش نبشت أنت.

مولانا خیر محمد ندوی و سید ظهورشاهءِ دور

إے نگیگیں جاور گوں وتی ترندیءَ جاری أت تا كه هاوندءَ بلوچیءَ پگرمند و مزن سسائیں جهدكار بكشاإت. یكے چه إشاں خیر محمد ندوی و آ دگه سید هاشمی أت.

إے دوئیں شهزانتانی زحمتاں په بلوچیءَ هچبرءَ شموشگ نبنت؛ مولانا خیر محمد ندویءَ گوں تاكبند(مجله)«سوغات»ءِ چاپ و شنگ كنگءَ بلوچیءِ رمكاریءَ وشیں وڑےءَ دیمابرت كه په بلوچْ‌راجءَ مزنیں مڈی إے أت .

سیدهاشمیءَ بلوچی سیاهگءِ راست كنگءِ واستا باز جهد كت و بلوچی سیاهگ ئی چه اردو و پارسیءِ سیاهگاں جدا كت. إے بارهءَ سیدءِ كتاب «بلوچی سیاهگءِ راست نبیسگ» باز ستا كرزیت. همے پیمءَ بلوچی زبان ئی چه عربی و پارسی گالاں ساپ و پلگار كت. سید گوشیت: من مزنیں جهدے كت كه بلوچی لچه‌كار و ندكار وتی لچه‌یاں چه إے رنگیں پولنگاں به‌پهریزأنت.

سید دگه جاهے وتی جهدانی برورد إے پیمءَ درشاں كنت: بلوچیءِ نوكیں لچه‌كاری كه بے‌رهبندیءِ گورگندان أت، انّوں په یك انچیں جوانیں سیم‌سرےءَ رسگی إنت كه باز زوت وتی سرجمیءِ جارءِ‌پرینگءَ دیمءَ كنزإت كنت.

سید هاشمی بلوچی سیاهگءِ راست نبیسگءِ اهمیتءِ بارهءَ پرمائینیت: إے زانتگیں گپے دانكه یك زبانےءِ نبیسگءِ رهبنداں نه‌گیشین‌ئے آ زندمانیءِ گرانیں بارءَ زرت نكنت.

گُڈی گپ

جی هو! بلوچی زبان، پاكیں خداءِ‌قیمتی دادإنت كه بے مئی لوٹگءَ مارئی بكشاتگ. إے مزنیں نعمتءِ شگرءِ اداكنگ إشنت كه ما وتی ماتی زبانءَ چه بیگْواهیءَ به پهریزایں. منی گپءِ بزانت إے نه إنت كه ما عربی و پارسی و دگه زبانانی یات‌گرگءَ كوشست مكنیں، زبانانی یات گرگ شرإنت، بلئے پیسرءَ انسان بایدإنت وتی ماتی زبانءَ شر بلد ببیت؛ پچے كه زبان، راجءِ مستریں پَجّارإنت. اگاں زبان چه دستءَ شت بزاں په راجءَ دگه چیزے پشت نكپتگ.

سرچمگاں:

1- بلوچی سیاهگءِ‌راست نبیسگ، سید ظهورشاه هاشمی

2- عبدالسلام بزرگزادهءِ نبشتانك: سیر تحول شعر و ادبیات بلوچی

3- مصطفی دانشورءِ نبشتانك:كتابت در زبان بلوچی

 




بُن گپ: بلوچستانءِ تاریخ،  نبشتانك، 
ٹَـپـّه یاں : زبان بلوچی، تاریخچه ربان بلوچی، زبان و ادبیات بلوچی،
دیم دیوک: muhammad askani
گڈسری نبشتانکاں
نبشتانکانی لڑ
همُک روچی لینک
دگه ساماں
من کلوبءِ تها

قالب وبلاگ